Wodór cząsteczkowy a nastrój, lęk i odporność na stres

Codzienny stres, presja zawodowa i przeciążenie informacyjne wpływają nie tylko na nasze samopoczucie, lecz także na sposób funkcjonowania całego organizmu. Jednym z układów szczególnie wrażliwych na długotrwałe napięcie jest autonomiczny układ nerwowy, który reguluje między innymi oddech, ciśnienie tętnicze i reakcję organizmu na stres. Wodór cząsteczkowy rozpuszczony w wodzie jest jednym z czynników badanych pod kątem wsparcia organizmu w utrzymaniu równowagi psychofizycznej.

Zespół Kei Mizuno przeprowadził badania pod kątem wpływu wodoru cząsteczkowego na samopoczucie oraz opublikował ich wyniki w czasopiśmie Medical Gas Research. Naukowcy sprawdzali, czy regularne picie wody bogatej w wodór może wpływać na nastrój, poziom lęku, zmęczenie, jakość snu oraz aktywność autonomicznego układu nerwowego u zdrowych dorosłych.

Dlaczego stres ma znaczenie?

Mózg jest najważniejszym organem w ludzkim ciele. Ma bardzo intensywny metabolizm i zużywa 20-25% całkowitej energii organizmu w stanie spoczynku, choć waży zaledwie 2% masy ciała. Do prawidłowego działania potrzebuje dużej ilości tlenu, ale ubocznym skutkiem procesów energetycznych jest powstawanie reaktywnych form tlenu. W niewielkich ilościach pełnią one użyteczne funkcje, między innymi uczestniczą w komunikacji między komórkami oraz biorą udział w odpowiedzi immunologicznej.

Problem pojawia się wtedy, gdy ich powstaje zbyt dużo w stosunku do możliwości obronnych organizmu. Taki stan nazywa się stresem oksydacyjnym. Długotrwały stres, intensywna praca umysłowa, brak snu i starzenie się mogą sprzyjać jego narastaniu. W konsekwencji może dochodzić do zaburzenia równowagi procesów związanych z nastrojem, motywacją, koncentracją i reakcją na obciążenie. Stres oddziałuje również na autonomiczny układ nerwowy. W sytuacji zagrożenia lub napięcia zwiększa się aktywność części współczulnej, często określanej jako układ „walcz albo uciekaj”. Jest to naturalny mechanizm, który pomaga szybko reagować. Jeśli jednak pozostaje aktywny przez długi czas, organizm może mieć trudności z powrotem do stanu odpoczynku.

Jak wyglądało badanie?

Badanie miało charakter randomizowany, podwójnie zaślepiony, kontrolowany placebo i krzyżowy. Oznacza to, że ani uczestnicy, ani osoby prowadzące badanie nie wiedzieli w danym momencie, kto otrzymuje wodę wodorową, a kto zwykłą wodę. Każdy uczestnik przechodził oba etapy, dzięki czemu mógł być porównywany sam ze sobą.

Początkowo do badania zakwalifikowano 31 osób dorosłych, które nie miały wcześniejszej historii chorób przewlekłych, były niepalące, nie były w ciąży oraz ich BMI znajdowało się w zakresie 17-29 kg/m². Uczestnicy przed rozpoczęciem badania zostali również poproszeni o niespożywanie alkoholu w trakcie jego trwania. Po wykluczeniu w trakcie badania uczestników, którzy między innymi nie przestrzegali zaleceń dotyczących spożycia wody lub musieli rozpocząć leczenie, analizą objęto 26 zdrowych dorosłych: 13 kobiet i 13 mężczyzn. Średni wiek uczestników wynosił około 34 lat.

W ramach badania uczestnicy przez cztery tygodnie pili łącznie 600 ml wody dziennie. Woda wodorowa zawierała około 0,8–1,2 mg H₂ na litr. Uczestnicy spożywali ją w dwóch porcjach po 300 ml podczas śniadania i kolacji. W okresie kontrolnym otrzymywali wodę placebo pochodzącą z tego samego źródła, ale niezawierającą wodoru. Obie wersje były przechowywane w aluminiowych saszetkach, które ograniczały utratę rozpuszczonego gazu. Przez pierwsze 4 tygodnie połowa uczestników otrzymywała wodę wodorową, następnie nastąpił okres 4 tygodni przerwy i zmiana grupy badanej. Żaden z uczestników nie wskazywał na różnice smaku pomiędzy wodą zawierającą rozpuszczony H₂ a zwykłą wodą mineralną. Uczestnicy w trakcie badania prowadzili również dziennik, w którym zapisywali swoją dietę, ilość ruchu, ilość wypitej wody oraz czas snu.

Naukowcy przyjrzeli się kilku obszarom funkcjonowania organizmu naraz. Z jednej strony śledzili subiektywne samopoczucie uczestników, oceniając nastrój, poziom lęku, zmęczenie i objawy depresyjne, a także jakość snu oraz senność w ciągu dnia. Z drugiej strony mierzyli obiektywne parametry fizjologiczne, w tym aktywność autonomicznego układu nerwowego, która odpowiada za to, jak organizm radzi sobie ze stresem i powrotem do stanu równowagi. Uczestnicy wykonywali też zadanie wymagające przełączania uwagi, co pozwalało ocenić motywację i sprawność poznawczą. Dodatkowo badacze analizowali wybrane markery stanu zapalnego i stresu oksydacyjnego we krwi, aby sprawdzić, czy ewentualne zmiany w samopoczuciu idą w parze z mierzalnymi zmianami w organizmie.

Co zaobserwowali naukowcy?

Po czterech tygodniach picia wody wodorowej odnotowano obniżenie wyniku w skali Kesslera. Jest to metoda służąca do oceny poziomu stresu psychicznego oraz zdrowia psychicznego, oparta na teście zawierającym 6 pytań. Co ważne, zmiana w tej skali była wyraźniejsza po wodzie wodorowej niż po wodzie mineralnej bez wodoru. Autorzy zaobserwowali również zmniejszenie aktywności współczulnej części autonomicznego układu nerwowego w spoczynku. Do jej oceny wykorzystano analizę zmienności rytmu serca w spoczynku oraz inne pomiary fizjologiczne. W praktyce niższa aktywność współczulna w stanie odpoczynku może oznaczać, że organizm jest mniej „pobudzony” i łatwiej utrzymuje równowagę. Wyniki sugerowały także poprawę niektórych parametrów związanych ze zmęczeniem i jakością snu.

Nie wszystkie kwestionariusze potwierdziły jednak istotne różnice między wodą wodorową a placebo. W teście funkcji poznawczych uczestnicy po spożywaniu wody wodorowej szybciej podejmowali kolejne próby, co badacze zinterpretowali jako możliwą poprawę reakcji motywacyjnej. Różnica ta nie była jednak wystarczająco wyraźna w bezpośrednim porównaniu z placebo. Jednocześnie nie stwierdzono istotnych zmian w analizowanych parametrach krwi, takich jak hs-CRP, wskaźniki aktywności oksydacyjnej czy ogólny indeks stresu oksydacyjnego. Jest to ważna informacja, ponieważ oznacza, że zaobserwowanych zmian w samopoczuciu nie można bezpośrednio przypisać wykazanemu spadkowi stresu oksydacyjnego we krwi.

Jak można wyjaśnić te wyniki?

Wodór cząsteczkowy jest bardzo małą, elektrycznie obojętną cząsteczką. Dzięki tym właściwościom może łatwo przenikać do tkanek, w tym do układu nerwowego. Jedna z hipotez zakłada, że H₂ może oddziaływać na najbardziej reaktywne i potencjalnie szkodliwe formy tlenu, nie blokując wszystkich reakcji oksydacyjnych potrzebnych do prawidłowego funkcjonowania komórek. Autorzy badania podkreślają jednak, że działanie wodoru może być bardziej złożone niż proste usuwanie wolnych rodników. H₂ może wpływać także na sygnalizację komórkową oraz na naturalne mechanizmy obronne organizmu. W tym ujęciu wodór nie działa jak uniwersalny wyłącznik procesów oksydacyjnych, lecz może pomagać w regulowaniu odpowiedzi organizmu na przeciążenie i stres. Trzeba przy tym zachować ostrożność. W badanej grupie poziom stresu oksydacyjnego był prawdopodobnie prawidłowy, ponieważ uczestnicy byli zdrowymi osobami bez przewlekłych chorób. Możliwe więc, że wpływ wody wodorowej był zbyt mały, aby wyraźnie zmienić markery we krwi. Potencjalne działanie w obrębie mózgu nie było w tym badaniu mierzone bezpośrednio.

Wnioski

Badanie sugeruje, że cztery tygodnie regularnego spożywania 600 ml wody wodorowej dziennie mogły wiązać się z niewielką poprawą nastroju i obniżeniem poziomu lęku u zdrowych dorosłych. Zaobserwowano również niższą aktywność współczulnego układu nerwowego w spoczynku, co może wskazywać na korzystny wpływ na regulację reakcji stresowej. Nie oznacza to jednak, że woda wodorowa została potwierdzona jako leczenie zaburzeń lękowych, depresji czy przewlekłego zmęczenia. Badanie obejmowało niewielką grupę osób, trwało stosunkowo krótko i dotyczyło zdrowych ochotników, a nie pacjentów z rozpoznanymi zaburzeniami psychicznymi.

Wyniki są obiecujące, ale wymagają potwierdzenia w większych, dłuższych i niezależnych badaniach. Szczególnie wartościowe byłyby badania obejmujące osoby doświadczające przewlekłego stresu, zaburzeń snu lub chronicznego zmęczenia, a także projekty, które bezpośrednio analizowałyby wpływ wodoru na funkcjonowanie mózgu. Woda wodorowa nie powinna być przedstawiana jako lek ani zamiennik psychoterapii, leczenia medycznego, snu, aktywności fizycznej i prawidłowego odżywiania. Może natomiast stanowić interesujący element zdrowego stylu życia.